Wat je mee kunt nemen

Na vier uur haalde Robin de twee schetsen uit hun dragers. Ze was alleen teruggekomen. Else zat thuis met haar benen op een kruk en had haar gestuurd om het werk niet tot morgen in een lege zaal achter te laten. Hester hield een doos open terwijl Robin de beschermende vellen op hun plek schoof. Ze werkten langzaam genoeg om geen nieuwe vouwen te maken.

'Die map van gisteren krijg ik later terug,' zei Robin. 'Niet van jouw moeder. Ik laat weten wat van mijn moeder was en dan hoor ik hoe het verder kan. Ik heb de foto's van beneden doorgestuurd.'

Hester knikte. De gewone schetsen die ze nu inpakten, waren al van Robin en Else geweest. Er was geen reden ook die te laten verdwijnen in het onderzoek. Ze schreef de inhoud op de buitenkant van de doos, zodat Robin niet thuis alles opnieuw hoefde open te maken om iets te vinden.

'Wil je langskomen bij oma?' vroeg Robin. 'Ze vroeg of jij nog iets wilde weten voordat je teruggaat. Ik zei dat ik dat niet voor je kon beantwoorden.'

'Ik kan vanavond. Niet voor een gesprek dat zij moet voorbereiden.'

'Dat zal ze niet doen. Ze heeft al gezegd dat je geen bloemen mee moet nemen.'

Merel kwam uit de keuken met een stapel droge glazen. Ze had zich voor deze laatste praktische ronde aangemeld en was niet naar de vorige dag gevraagd. Ze zette de glazen neer en zei dat ze maandag gewoon naar haar kookgroep ging. Anouk zou de afwasploeg leiden; Merel wilde zelf het nieuwe menu doornemen. Voorheen zou Hester hebben gevraagd of ze dat wel aankon. Nu vroeg ze hoe laat ze begon.

'Negen uur. Ik wil er als eerste zijn. Er staan spullen op de verkeerde plank en als ik daar nog een dag naar kijk ga ik echt iets onaardigs doen.'

Robin lachte. Daarna vroeg ze Merel of ze een keer mocht langskomen, zonder vragen over vroeger. Ze wilde al langer weten hoe je voor dertig mensen eten warm hield zonder alles te laten verpieteren. Merel noemde een woensdag over drie weken en zei dat ze ook mocht komen zonder iets te leren. Ze maakten de afspraak zelf, met hun telefoons boven de stapel glazen. Hester hield de doos vast en zei niet dat dit haar goed deed.

Buiten laadde Finn de lege krat uit Hesters studio in zijn fietskarretje, dat hij bij een kennis in Vlietdam had geleend. De trein terug zou met de spullen onhandig zijn; de krat kon een week later mee met iemand die toch naar Rotterdam reed. Het was geen oplossing die Hester had bedacht. Ze vroeg of de kennis dat zelf ook wist en kreeg een verontwaardigde blik terug.

'Ja, mam. Ik heb het gevraagd. Met mijn mond.'

Ze sloeg hem zacht tegen zijn bovenarm en gaf hem de laatste rol tape. Hij zou niet met haar naar Else gaan. Hij had nog een afspraak en wilde vanavond zijn eigen was doen. Bij het afscheid zei hij dat hij niet wist of hij oma zou bellen. Hester voelde even de oude neiging hem voor de gevolgen te beschermen, alsof het een keuze was die ze kon regelen met de juiste uitleg.

'Je mag daar zelf over nadenken,' zei ze. 'Als je haar spreekt, hoef je geen berichten tussen ons door te geven.'

Finn knikte. 'Dat was ik niet van plan.' Hij gaf haar een omhelzing en reed zo langzaam weg dat de krat toch nog naar één kant schoof. Hij stopte, trok een spanband aan en ging verder. Ze hoefde hem niet na te roepen.

Ruben hielp niet met inladen. Hij stond bij het hek naar de tuin en wachtte tot Hester tijd had, niet in de doorgang maar met zijn schouder tegen de muur. Ze ging naar hem toe toen Robin en Merel de laatste doos naar de foyer droegen. Het jaagpad lag achter het hek, zichtbaar tussen de spijlen. Er fietsten twee mensen voorbij, naast elkaar tot de weg smaller werd.

'Fleur wil een correctie op de geschiedenis van de stichting zetten,' zei Hester. 'Niet het verhaal van gisteren. De namen onder het werk, en dat er destijds ten onrechte over jou is gesproken alsof jouw ruzie verklaarde wat er daarna gebeurde. Ik wil mijn eigen onjuiste verklaring erin benoemen. Maar eerst wil ik het jou laten lezen.'

Ruben keek naar het pad. 'Geen tekst waarin staat dat ik helemaal ben vrijgepleit. Ik ben nooit veroordeeld.'

'Dat zal er niet staan.'

'En ook niet dat we als groep een moeilijke tijd achter ons laten.'

Hester knikte. Ze had die zin niet willen schrijven en wist toch hoe gemakkelijk een ander hem kon toevoegen. 'Ik stuur alleen feiten waar ik zelf voor kan staan. Robin bepaalt wat er uit haar moeders materiaal gebruikt mag worden. Niemand krijgt jouw akkoord cadeau omdat hij het graag wil publiceren.'

Ruben wreef met zijn duim over een afgebladderde plek in de verf van het hek. 'Ik wil dat mijn zus het kan lezen. Ze heeft me altijd geloofd, maar ze moest op verjaardagen voortdurend doen alsof het onderwerp niet bestond. En een paar mensen op mijn oude werk. De hele stad hoeft geen oordeel over me in te leveren.'

'Dan beginnen we daar.'

Hij keek haar nu wel aan. 'Je hoeft niet iedereen persoonlijk te gaan overtuigen om iets goed te maken. Je gaat mensen treffen die zeggen dat ze het altijd al wisten. Daar heb ik geen zin in.'

Hester dacht aan de mensen die haar hadden gefeliciteerd met haar vermogen om zo'n uiteenlopende groep bij elkaar te houden. Ze had graag terug gewild naar die gesprekken, met een nieuwe zin die alles wat ze toen had laten staan rechtzette. Ruben zou niet als bewijsstuk naast haar gaan staan. 'Ik stuur je het stuk. Je kunt nee zeggen.'

Hij knikte en haalde zijn schouder van de muur. 'Kom je donderdag weer in Rotterdam?'

'Morgen al. Donderdag heb ik in de ochtend werk.'

'Ik ben er aan het eind van de middag voor een afspraak. We kunnen een stuk lopen, als je wilt.'

Ze spraken af dat hij haar een plek en een tijd zou sturen. Hester dacht aan haar agenda voor donderdag: werk in de ochtend, daarna nog niets. Ze kon hem zien zonder er iets voor af te zeggen.

Bij Else lag een oude handdoek op de tafel om de doos met tekeningen op te zetten. Robin was al begonnen met uitpakken toen Hester kwam. Else zat op de bank met haar voeten op een kruk, inderdaad, en een zak diepvrieserwten tegen haar knie. Ze wees naar de lege stoel zonder op te staan. 'Ik heb niet voor je gekookt. Er staat nog iets in de oven. Dat moet je zelf op een bord doen.'

Hester nam een kleine portie van de aardappelschotel en zette haar bord op de vrije hoek. Robin at staande een paar happen en ging daarna ook zitten. De tekeningen bleven dicht. Een deel van de avond ging over de klus waarvoor Robin dinsdag vertrok: er moesten hoge wanden worden geplaatst die in geen van de liften pasten. Robin wist al hoe ze het zouden oplossen, maar maakte zich kwaad over de planning. Else luisterde met dezelfde ergernis als wanneer ze over een slecht gerepareerde kraan sprak.

'Dan moeten ze er eerder aan denken,' zei ze.

'Dat hebben we gezegd. Drie keer.'

'Vier keer wordt niet duidelijker.'

Hester at en luisterde. Ze hoefde niet naar het moment toe te werken waarop ze over Brecht mochten beginnen. Dat moment kwam vanzelf toen Else de handdoek om de doos vouwde. Ze zei dat ze die nog bij de laatste verhuizing van Brecht had gebruikt. Toen was het plan een andere kamer geweest, niet de dood van haar dochter. Ze trok een draadje van de rand en draaide het om haar wijsvinger.

'Ik dacht vaak dat ik het zou begrijpen als ik maar wist hoe het zat,' zei ze. 'Nu begrijp ik iets meer. Maar ik wil nog steeds dat ze hier was.'

Hester legde haar vork neer. Ze had geen zin die de wens van Else kon verbeteren. 'Ik ook.'

'Dat geloof ik wel. Maar jij hebt je moeder nog.' Het klonk hard en Else haalde haar schouders niet verontschuldigend op. 'Dat is geen verwijt waar je iets mee moet. Het is gewoon zo.'

Robin schoof haar hand over de tafel naar die van haar oma, maar Else pakte hem niet meteen. Ze maakte eerst het draadje los en streek het plat op het hout. Toen legde ze haar vingers op die van Robin.

Hester vertelde niet opnieuw waarom ze had gelogen. Ze zei dat ze haar eigen verklaring in een openbare correctie wilde noemen, alleen met Robins toestemming voor wat over Brecht en haar werk ging. Else vroeg of het een tekst zou worden waarin hun hele leven op een rij moest om anderen tevreden te stellen.

'Nee. Ik wil hem hier laten lezen voordat er iets gebeurt.'

'Stuur hem dan maar. Robin bepaalt mee. En ik wil geen foto van ons ernaast, als bewijs dat het weer goed is.'

'Die komt er niet.'

Robin keek naar de doos. 'Ik wil één foto van het werk wel gebruiken. Niet van de brief. En ik ga niet eerst toestemming vragen aan alle mensen die er slecht vanaf komen.'

Hester knikte. Ze bleef nog tot de borden in de keuken stonden. Bij het afscheid zei Else dat ze de handdoek mocht terugbrengen als ze er thuis nog spullen in vervoerde. Hester wees op de doos: hij was hier. Else lachte om haar eigen vergissing en liet de handdoek liggen.

In haar studio wachtte een bericht van Marjan. Ze had gevraagd wanneer ze elkaar konden zien, zonder iemand erbij. Hester las het zittend op de rand van het bed. Ze ging niet bellen om haar grens mondeling te bewijzen. Ze schreef dat ze voorlopig geen bezoek wilde, ook niet onverwacht bij haar woning of haar werk. Praktische zaken konden per bericht. Ze zou zelf aangeven als ze aan een gesprek toe was, en dan niet alleen. Merels contact zou ze niet regelen of bespreken. Ze las de tekst nog eenmaal op verwijten die om een antwoord vroegen en verwijderde de enige vraagzin.

Na het versturen stuurde ze Merel niet het bericht ter goedkeuring. Ze liet alleen weten dat ze terugging naar Rotterdam en dat ze haar dinsdag zou bellen, als dat schikte. Merel antwoordde met een tijd en een foto van een plank met verkeerd gestapelde kommen. Hester zette de afspraak in haar agenda.

Daarna ruimde ze de studio op. Morgen moest de sleutel om tien uur terug in het kastje naast de voordeur. Op tafel lagen haar definitieve factuur en de ontvangstlijst van de werken. Ze stopte ze in twee verschillende mappen. De rode beker, die bij de studio hoorde, waste ze af en zette ze ondersteboven op het rek. Haar eigen spullen pasten nog steeds in dezelfde tas waarmee ze maandag was gekomen. Ze ritste hem dicht, liet haar schone trui voor morgen over de stoel hangen en zette de wekker.