Niet het oude programma

Op zondagochtend zette Hester twaalf stoelen neer en hield daarna op. De oude zaal had gemakkelijk vijf keer zoveel publiek kunnen hebben. Nu bleef er tussen de werken en de tafel een brede strook vloer vrij. Op de plaats waar Fleur een spreekgestoelte had willen zetten, lag een stapel losse bladen met de juiste namen en een korte uitleg over de selectie. Geen programma met een moment waarop iedereen moest luisteren.

Sanne kwam om elf uur binnen en hing haar jas op dezelfde haak als gisteren. Ze vroeg eerst of Hester had geslapen. Daarna vroeg ze of er al iets was veranderd aan de instructie. De volgorde was prettig: zorg zonder dat ze de rest van de dag mochten vergeten. Hester gaf haar een nieuw vel. Boven bleef buiten gebruik. De kleine bijeenkomst ging alleen door voor wie na de nieuwe bevestiging nog wilde komen. Er werd niet gefotografeerd in de foyer. Sanne las het en vroeg wie de sleutel van het kantoor had.

'De eigenaar,' zei Hester. 'Wij hoeven daar vandaag niet meer te zijn.'

De agenten hadden het materiaal en de verschillende verklaringen vastgelegd. Hester had geen toegang tot alles wat er daarna was besloten. Ellen had haar zaterdagavond kort teruggebeld, bevestigd dat de nieuwe gebeurtenis werd onderzocht en gevraagd eventuele volgende benaderingen te melden. Marjan was meegenomen voor verhoor. Dat betekende niet dat Hester nu wist wat de juridische uitkomst van het verleden werd, of zelfs hoe de komende week eruit zou zien. Het betekende wel dat ze niet meer alleen hun moeder tegenover Merel hoefde te zetten en het dan een familiegesprek moest noemen.

Fleur verscheen met het definitieve blad van de mede-eigenaar. De bijeenkomst mocht binnen de afgesproken voorwaarden doorgaan. Het incidentverslag van zaterdag ging los naar hem toe; wijzigingen in de verkoop zou hij via de zakelijke betrokkenen behandelen. Jasper zou daar niet over stemmen namens de oude vrijwilligers. Fleur las het zakelijke antwoord hardop en zuchtte bij de laatste regel, waarin om de eindfactuur werd gevraagd.

'Dat hoort erbij,' zei Hester.

'Ik weet het. Ik merk alleen dat ik wil dat iemand in een officiële mail schrijft dat dit afschuwelijk is.'

Hester vouwde een van de selectiebladen recht. 'Hij hoeft ons geen woorden te geven. Alleen een bruikbaar besluit.'

Zaterdagavond had Fleur nog voorgesteld de bijeenkomst helemaal te schrappen. Hester had gezegd dat het kon, mits de mensen die materiaal hadden gebracht hun werk veilig terugkregen. Robin had via de telefoon laten weten dat ze haar moeders tekeningen juist niet halsoverkop wilde weghalen. Ze wilde met Else komen, een uur misschien, niet om te vertellen wat er boven was gebeurd maar om te zien waar het werk lag. Dat had de vorm van vandaag bepaald. Geen bestuur had kunnen besluiten dat er nu genoeg waarheid was voor een feest.

De eerste twee bezoekers waren de vrouw van de vereniging en haar man. Ze hadden zaterdag het bericht gemist en wisten niet precies waarom het zo klein was. Sanne gaf hun het nieuwe blad en zei dat het aangekondigde programma niet doorging. Ze konden rustig kijken en hoefden niet te blijven. De vrouw vroeg of er wel iets te drinken was. Toen Hester de kan met water aanwees, zei ze opgelucht dat dat prima was en ging naar de eerste schets. Ze had niet om een verklaring gevraagd. Hester merkte hoe gewend ze was geraakt aan de verwachting dat ieder mens bij de deur iets uit hen kwam halen.

Finn kwam om halftwaalf met een tas die eruitzag alsof hij op het station van schouder was verwisseld. Er stond een rode afdruk van zijn mouw op zijn wang; hij had in de trein geslapen. Hester liep naar hem toe en wilde meteen zeggen dat hij niet had hoeven komen. Ze stopte bij zijn knik en gaf hem een omhelzing.

'Ik kom je helpen met die zware bak uit je studio,' zei hij. 'En jij zei dat je zondag toch in de buurt was.'

'Ik ben de hele dag hier.'

'Mooi, dan heb ik je snel gevonden.' Hij keek naar de zaal. 'Is het gek als ik eerst gewoon kijk?'

Ze wees hem de selectiebladen. Hij nam er een zonder te vragen wat hij geacht werd van het werk te vinden. Ze had hem gisteren verteld dat zijn oma door de politie was meegenomen en waarom. Niet alle details, wel dat er nu een directe getuigenverklaring lag over de duw en dat Marjan Robin had tegengehouden. Hij had niet geprobeerd voor zijn moeder een antwoord te vinden. Hij had gevraagd of ze alleen was en of hij vandaag nog kon komen. Zijn eigen verhouding tot zijn oma zou hij niet op deze vloer voor haar hoeven uitzoeken.

Tessa had haar opdrachtbevestiging gisteravond gestuurd. Fleur ondertekende die nu: één uur vanaf halfdrie, alleen werk en installatie, herkenbare personen uitsluitend met afzonderlijk akkoord. Ze zou zich bij Sanne melden zodra ze er was en voor elke foto aan de betrokken maker vragen of het uitkwam.

Else had een jas aan die veel te warm was voor de zaal. Ze hield de kraag met één hand dicht en keek niet naar de trap. Robin vroeg waar ze wilde beginnen. Else wees op de blauwe schets, niet op de foto van haar dochter. Hester schoof een stoel bij het werk en liet het daarna aan hen over. Ze ging bij de tafel staan waar bezoekers hun selectieblad konden terugleggen.

Na een tijdje wenkte Else haar. Ze zat inmiddels, de jas nog aan. Met haar vinger wees ze naar een kleine aantekening naast het decor. 'Dat zijn geen maten. Dat is een bedrag.'

Hester boog zich over de regel. Ze had het getal voor een breedte aangezien.

'Ze rekende altijd op de verkeerde kant van dingen,' zei Else. 'Ik had thuis ook nooit een schone envelop. Dan bleek er op de achterkant uitgerekend te zijn hoeveel verf ze nog kon kopen.' Ze keek naar Robin. 'Dit moet je erbij schrijven. Niet omdat het belangrijk is voor de politie. Gewoon omdat het een bedrag is.'

Robin pakte een potlood en noteerde het op de lijst voor correcties. 'Dat doen we.'

Hester stond weer recht. Ze had een breedtemaat genoteerd waar Brecht verfkosten had uitgerekend. Die fout konden ze tenminste meteen verbeteren.

Daan arriveerde niet in de zaal. Hij bleef bij Sanne staan en vroeg of Else hem wilde zien. Sanne kwam het vragen, precies zoals ze afgesproken hadden, zonder hem alvast achter zich aan te laten lopen. Else zei na een blik op Robin dat hij bij haar mocht komen, alleen even. Robin ging naar de werktafel aan de andere kant van de zaal. Ze hoefde niet bij dat gesprek te blijven omdat het over haar moeder ging.

Hester zag Daan de stoel naast Else niet vanzelf pakken. Hij vroeg het eerst. Ze hoorde niet wat ze zeiden en liep niet dichterbij om dat later aan iemand te kunnen vertellen. Hij bleef nog geen tien minuten. Bij het vertrek gaf hij Else de hand. Robin keek op maar kwam niet naar hem toe. Daan nam dat waar, stak zijn hand even naar haar op en ging. Hester wist niet of het beter was dan de afstand waarmee ze waren begonnen. Het was in ieder geval hun eigen afstand.

Jasper kwam tegen één uur om een sleutel aan Fleur te geven. Hij liep de zaal niet in toen hij zag wie er zaten. Op de balie legde hij ook een envelop met een kopie van de verzekering voor de huidige werkzaamheden. De oude papieren moesten via zijn zakelijke administratie worden uitgezocht; hij zou niet zomaar een doos met persoonsgegevens aan Robin meegeven. Hester zei dat het contact met de politie rechtstreeks kon lopen. Hij knikte en vroeg of zijn mede-eigenaar het incidentverslag al had.

'Dat krijgt hij vandaag,' zei Hester. 'Met mijn aandeel erin.'

Jasper draaide de envelop een kwartslag. 'Ik had toen niet moeten gaan opruimen alsof daarmee alles weer klopte.' Hij keek naar de trap. 'Ik weet niet hoe ik dat duidelijker moet zeggen.'

'Dat hoef je nu niet tegen mij beter te formuleren.'

Hij vertrok zonder in de zaal een dankwoord te zoeken. Fleur bleef met de sleutel in haar hand staan. Ze had tranen in haar ogen, niet mooi verdeeld, één wang nat en de andere droog. Hester gaf haar een tissue uit haar tas. Daarna vroeg ze of Fleur vijf minuten buiten wilde lopen. Sanne bleef bij de deur, Finn hielp op verzoek een bezoeker het selectieblad te lezen. Hester kon haar opdrachtgever iets aanbieden zonder meteen de zaal te verlaten.

Om half twee stond er iemand aan de balie die naar een verklaring vroeg. Hij had een regionale website en was via een bezoeker van gisteren op de hoogte gebracht van 'onrust'. Sanne liet hem niet binnen om zelf rond te vragen. Hester kwam naast haar staan en gaf hem het korte antwoord dat ze met Fleur had opgesteld: de preview was onderbroken na een incident; de betrokkenen hadden rechtstreeks met de politie gesproken; de organisatie deed geen uitspraken over hun verklaringen. Het programma van zondag was aangepast en vrijwillig. Hij vroeg of Marjan Koster betrokken was.

'Ik ga hier geen namen met u langs,' zei Hester. 'En u maakt binnen geen opnames zonder toestemming.'

Hij wees erop dat dit een publiek aangekondigd evenement was. Hester bleef bij haar antwoord. Ze vertelde geen onwaar verhaal om hun moeder te sparen en leverde hem ook niet Robin als beeld bij het nieuws. Toen hij weer naar buiten ging, wist ze niet wat hij zou schrijven. Ze noteerde zijn naam en verzoek in haar verslag en legde het schrift weg. Tegen halfdrie kwam Tessa binnen. Ze liet de camera in haar tas terwijl ze eerst Robin en Else ging begroeten.

Ruben kwam later dan ze had verwacht en zonder gereedschap. Hij trok een selectieblad uit de houder, keek naar de werken en bleef een tijdje bij de foto staan waarop hijzelf niet voorkwam. Finn herkende hem van een oude foto die Hester thuis had gehouden. Ze stelde hen aan elkaar voor zonder een grap over vroeger. Ruben vroeg wat Finn deed, Finn vertelde over zijn opleiding en vroeg daarna of Ruben de lamp boven de tafel had opgehangen. Dat bleek niet zo te zijn. Ze praatten toch verder.

Hester gebruikte die paar minuten om met Fleur het verslag af te ronden. Ze noemden de aanwezige medewerkers, de afwijking van de afspraak over boven, de tijd van de melding en de maatregelen daarna. Geen gevoelens op de plaats van feiten. Ze legden vast welke werkzaamheden waren uitgevoerd en welke promotionele onderdelen waren vervallen. Fleur ondertekende de gewijzigde opdracht. Hester hoefde haar niet te troosten door haar eigen uren cadeau te doen.

Tegen drie uur wilde Else vertrekken. Robin was gebleven tot haar grootmoeder genoeg had gezien, niet tot iemand anders vond dat er een waardig slot was. Tessa vroeg of zij de schetsen nog kort alleen mocht fotograferen. Robin stemde toe, op voorwaarde dat de beelden eerst naar haar gingen en dat de brief er niet bij kwam. Het origineel bleef waar het hoorde; de kopie zat in haar tas. Er was niets aan die afspraak wat voor het publiek een voorstelling hoefde te worden.

Hester hield de voordeur voor hen open. Else raakte haar onderarm aan. 'Je moeder heeft nog een vest van mij,' zei ze. 'Dat hoeft niet via jou terug.'

Hester wist geen passend antwoord en knikte alleen. Robin nam de andere kant van haar oma's tas vast. Ze liepen samen naar de straat, op het tempo van de oudste. Achter Hester vroeg Finn waar hij de ongebruikte stoelen moest stapelen. Ze wees de plek in de zaal aan, ver genoeg van de achteruitgang. Toen hielp ze hem de eerste twee op elkaar te zetten.