Bij Marjan thuis

De appelboom in Marjans voortuin droeg nog zes kleine vruchten. Hester zag ze altijd wanneer ze op de deurbel drukte, omdat haar moeder nooit meteen opendeed, ook niet als ze al in de gang stond. Eerst werd er iets neergelegd, een laatste handeling afgemaakt. Dan pas ging de deur open en kon bezoek binnenkomen zonder het idee dat er op hen gewacht was.

'Je bent mooi op tijd,' zei Marjan.

Hester rook jus en gebakken ui. In de gang stond een kartonnen doos met boeken die naar de kringloop moesten. Haar moeder tikte erop met haar voet.

'Kun jij die zondag even meenemen? Jij hebt toch de auto.'

'Als ze in de kofferbak passen.'

'Het is maar één doos.'

'Er komt zondag veel materiaal terug. Ik kijk wat er kan.'

Marjan pakte haar jas aan. 'Zet je tas maar in de kamer. Je zus is er al.'

Merel zat aan de eettafel een vakblad door te bladeren. Naast haar bord lag haar fietshelm. Hester begroette haar en kreeg een knik terug die niet vijandig was, maar ook geen voorstel om de ochtend te vergeten. Op de tafel stonden de goede borden, met de dunne groene rand. Haar moeder gebruikte die wanneer ze deed alsof er geen bijzondere aanleiding voor was.

'Bram kon niet?' vroeg Hester.

'Werk.' Merel sloeg het blad dicht. 'En hij was niet uitgenodigd.'

'Hij weet toch dat hij altijd welkom is,' riep Marjan vanuit de keuken.

'Dat is iets anders,' zei Merel, niet hard genoeg om een gesprek uit te lokken.

Hester ging tegenover haar zitten. Aan de wand hing een ingelijste foto van de opening van De Werf in 2003. Marjan in het midden, een schaar in haar hand, Brecht half achter een man met een gemeentelijke ambtsketen. Hester had die foto al zo vaak gezien dat de volgorde van de mensen iets vanzelfsprekends had gekregen. Nu bekeek ze Brechts blouse en de map die ze tegen haar been hield. Er moest een reden zijn geweest dat ze hem niet had neergelegd.

Marjan kwam met een schaal aardappelen binnen. Ze was negenenzestig en tilde nog steeds zware schalen alsof hulp vragen een risico op fouten inhield. Hester stond op om de tweede schaal te halen. Die mocht ze pakken, zei haar moeder, maar met de dikke onderzetter erbij. De tafel was net opnieuw in de was gezet.

Op het dressoir lag een nieuwe leesbril met het prijskaartje nog aan het hoesje. Marjan vroeg of Hester het kaartje los wilde knippen. Niet die schaar, zei ze toen Hester naar de besteklade liep, de kleine lag in het laatje eronder. Ze had een precieze orde waarmee je goed kon leven zolang je er niet aan tornde.

Hester knipte de draad door en kreeg de bril meteen in haar hand gedrukt om het montuur te bekijken. Haar moeder had hem in een aanbieding gekocht. Twee brillen voor het bedrag dat zij vroeger voor één had betaald. De tweede was voor in de auto.

'Ik ga hem ook niet voortdurend zoeken,' zei Marjan.

Het was een redelijke oplossing voor een gewoon probleem. Hester vroeg zich af of ze haar moeder ooit zonder de oude vanzelfsprekendheid zou kunnen zien, zonder van elk bakje en elke aanwijzing een voorbeeld te maken. Ze legde de bril terug in het hoesje en ging weer aan tafel zitten. Ze hoefde niet te bewijzen dat alles in deze kamer verkeerd was om later een vraag over de balustrade te mogen stellen.

De eerste tien minuten spraken ze over een buurvrouw die uit haar huis wilde en een neef die zijn baan had opgezegd voor een opleiding tot hovenier. Marjan had de buurvrouw geholpen met formulieren en de neef doorverwezen naar een fonds. Ze herinnerde zich de bedragen, de deadlines en wie nog niet had bedankt. Dat was geen toneelstuk. Mensen hadden werkelijk hulp van haar gekregen. Hester had op haar negentiende ook zo'n formulier onder haar neus gekregen met alles ingevuld behalve haar handtekening.

'Met jouw programma kan ik ook nog iets,' zei Marjan tegen Merel. 'Ik sprak de penningmeester. Er is geld over voor activiteiten tegen eenzaamheid. Niet veel, maar als ik je voorstel doorstuur—'

'Ik heb al aangevraagd.'

'Bij welk loket?'

'Bij het goede. Ik heb bevestiging.'

'Dan had je het even kunnen zeggen. Nu heb ik voor niets—'

'Je hebt niets voor mij hoeven doen.'

Hester sneed een aardappel door. Het mes tikte tegen het bord. Ze had vroeger precies hier ingebracht dat hun moeder het toch aardig bedoelde. Het was een zin waarmee het praktische onderwerp meestal weer bereikbaar werd. Vandaag liet ze Merels antwoord staan.

Marjan schepte haar eigen bord op en vroeg hoe het met Finn ging. Hester liet de foto van de verdeelkast zien. Haar moeder vergrootte hem meteen, zoals Finn had gevraagd, en bewonderde de rechte rijen. Ze zei dat hij zijn aanleg van zijn opa had. Daar had ze misschien gelijk in. Hester wilde haar het plezier van die herkenning niet afnemen omdat ze intussen ook iets anders van haar begon te zien.

'Laat hem dit weekend maar komen,' zei Marjan. 'Ik heb hem al weken niet gesproken.'

'Hij heeft een eigen afspraak. Je kunt hem bellen.'

'Hij neemt niet altijd op.'

'Hij staat overdag op zijn stage.'

Marjan schoof de telefoon terug. 'Het was maar een idee.'

Ze aten verder. Merel vroeg om de salade en Hester gaf de schaal door zonder er iets bij te zeggen. Buiten gleed een buurkind op een step voorbij de ramen. De kamer was warm. Alles kon een gewone dinsdag zijn geweest als Marjan niet vroeg of Fleur haar inmiddels gerust had gesteld over het gedoe met de uitnodigingen.

'Gerustgesteld waarover?' vroeg Hester.

'Dat er zondag geen beschamende vertoning komt. Ze belde me.'

'Wat heeft ze verteld?'

'Dat jullie nogal veel praten over vroeger. En dat Jasper ongeduldig is. Dat wisten we allemaal al.'

'Heeft ze verteld wat Jasper zei?'

'Hij is bezorgd over het gebouw. Daar zit zijn geld in.'

'Hij dreigde Ruben met zijn werkgever.'

Marjan legde haar bestek neer. 'Heeft hij dat letterlijk gezegd?'

Hester herhaalde de woorden over betrouwbaarheid. Haar moeder trok haar wenkbrauwen op.

'Dat is niet aardig, maar jij maakt het meteen heel zwaar.'

'Ik heb het gemeld.'

Merel keek op. Marjan bleef naar haar bord kijken.

'Waar?'

'Bij de politie. Ik was er vanmorgen al.'

'Met dat meisje.'

'Met Robin. Zij heeft een naam.'

'Die ken ik heus. Ik herinner me ook nog wie haar in de kinderstoel hielp terwijl haar moeder aan het werk was.'

Merel schoof haar bord een paar centimeter weg. Hester zag de beweging en wendde zich niet tot haar. Ze had iets aan haar moeder gevraagd, nu moest ze daar blijven.

'Waarom begon jij gisteren over die losse balustrade?'

Marjan keek verbaasd. 'Omdat dat de reden was dat het zo misging.'

'Jasper had het er hier nog niet over gehad. Tegen mij niet.'

'En daarom had ik het niet mogen weten? Hester, ik leidde die werkplaats. Ik heb de verzekeraar gesproken. Ik heb een begrafenis helpen organiseren. Het heeft in de krant gestaan.'

Ze zei het zonder moeite. Het antwoord paste. Hester wist niet wat er precies in de krant had gestaan; ze had die stukken jarenlang niet gezocht. Het woord kon evengoed uit een openbaar verhaal komen als uit een particuliere kennis. Ze had gehoopt op een vreemde hapering en kreeg een heel redelijke moeder die haar aankeek.

'Het viel me op,' zei ze.

'Dat begrijp ik. Er valt je nu kennelijk veel op.' Marjan keek naar Merel. 'Het heeft jou toen ook allemaal veel gedaan.'

'Mij toen ook?'

'Je begrijpt best wat ik bedoel.'

'Zeg het dan niet alsof ik naast de rest zat te kijken.'

Marjan zuchtte, niet uitbundig, meer alsof de avond iets moeilijker werd dan nodig was. Ze pakte de sauslepel en vroeg wie nog jus wilde. Hester schudde haar hoofd. Merel zei niets.

'Ik heb gedaan wat ik kon,' zei Marjan. 'Jullie waren allebei zo jong. Er moest iemand zijn die de mensen belde, die zorgde dat er gegeten werd, die de ouders te woord stond. Dat klinkt nu niet indrukwekkend, maar zonder dat soort dingen valt een groep uit elkaar.'

'We zijn uit elkaar gevallen,' zei Hester.

'Ja. Dat was misschien niet te voorkomen.'

Het was geen lachwekkende verdediging. Hester herinnerde zich de pan soep op de dag na Brechts dood, de adressenlijst, de mensen die bij hun moeder kwamen staan omdat zij tenminste wist wat de volgende stap was. Ze had er zelf naar verlangd dat iemand dat wist. Ze kon geen heel andere jeugd in deze kamer verzinnen alleen omdat ze de prijs van de geruststelling nu zag.

'Maar dat maakt niet alles goed,' zei ze.

'Dat heb ik ook niet gezegd.'

Merel stond op en begon de borden te verzamelen. Marjan zei dat ze dat niet hoefde te doen. Merel antwoordde dat ze haar eigen bord naar de keuken bracht en verder niets. Hester bleef zitten. Ze had de neiging mee te gaan, maar haar zus had geen begeleider nodig om een bord weg te zetten.

'Die Robin,' zei Marjan zachter. 'Je kunt zo'n kind geen schuld geven dat ze vragen heeft. Maar je moet ook oppassen dat ze jullie geen verhaal laat beloven dat er niet is.'

'Ze is vierentwintig.'

'Ik weet hoe oud ze is.'

'En ze vroeg geen belofte.'

'Mensen vragen zelden precies waar ze op hopen. Jij hebt genoeg ervaring om dat te weten.'

Het was een goede zin, dacht Hester. Haar moeder kon er een hele tafel mee voor zich krijgen. Wat iemand hoopte, werd oncontroleerbaar; wat Marjan daarover zei, kon vervolgens doorgaan voor inzicht.

Merel kwam terug met haar fietshelm onder haar arm. 'Ik ga.'

'We hebben nog yoghurt,' zei Marjan.

'Ik eet thuis nog wat.'

'Dat is toch onzin? Je kunt best tien minuten blijven zitten.'

'Ik wil naar huis.'

Haar moeder keek naar Hester. Niet vragend, eerder met de vaste verwachting dat de oudste het gesprek weer bruikbaar maakte. Hester pakte de glazen waterkan en vulde haar eigen glas bij.

'Dan gaat ze,' zei ze.

Marjan trok haar hoofd iets achterover. 'Dat hoor ik.'

Merel zei gedag zonder een kus te geven. Hester hoorde in de gang de rits van een jas. Ze liep haar achterna, hield voldoende afstand en vroeg bij de voordeur alleen of ze het licht op haar fiets had.

'Dat heb ik,' zei Merel. 'Ik ben geen zestien.'

'Nee.'

Ze stonden één tel tegenover elkaar. Merel keek haar iets minder hard aan.

'Ik moet Ruben vanavond spreken,' zei Hester. 'Over wat ik heb verklaard.'

'Dat dacht ik al.'

'Ik laat je weten dat ik het gedaan heb.'

'Meer hoeft niet.'

Ze deed de deur zelf open en ging de tuin in. Hester zag de fietslamp aangaan, een stevige witte bundel op de tegels. Ze sloot de deur nadat Merel de hoek om was.

In de kamer had Marjan de lege schalen op elkaar gezet. 'Ik word hier soms wel moe van,' zei ze. 'Je kunt tegenwoordig nergens meer iets van zeggen.'

Hester pakte de schalen. 'Je kunt er van alles van zeggen. Ze kan ook weggaan.'

'Was dat nu werkelijk nodig?'

'Blijkbaar wel.'

Ze zette de spullen in de keuken en vroeg waar de bewaardozen stonden. Marjan wees de kast aan. Ze werkten tien minuten naast elkaar zonder het gesprek te hervatten. Het was geen verbanning. Haar moeder liet haar een deksel zoeken, wees op de verkeerde maat en schoof de yoghurt terug in de koelkast. De voorspelbaarheid van die handelingen maakte het mogelijk nog even te blijven.

Bij het afscheid bood Marjan een bakje eten aan voor morgen. Hester nam het aan, omdat weigeren om het weigeren net zo goed een vorm van onderhandelen zou zijn. De doos boeken liet ze staan; ze had nog niets over de kofferbak beloofd.

'Bel me als er iets is,' zei Marjan.

'Dat doe ik als ik iets te bespreken heb.'

'Je doet zo formeel.'

Hester wist geen antwoord dat niet meteen een nieuw gesprek opende. Ze trok haar jas aan, bedankte voor het eten en liep de tuin uit. Ze had tot negen uur ruim een uur. In haar studio zette ze het bakje in de koelkast en haalde de geschreven correctie uit haar tas. Ze las hem opnieuw. Er hoefde geen woord over haar moeder bij.