Luister naar de verkeerde noot

Toen ik dinsdag bij de bioscoop kwam, had Mae ruzie met de piano.

Niet met de stemmer, die naast een open gereedschapskoffer op de vloer zat en rustig een broodje at. Met de piano zelf.

‘Je kunt niet steeds besluiten dat die noot niet hoeft,’ zei ze tegen het instrument.

De stemmer slikte zijn hap door.

‘Hij besluit niets. Het mechaniek blijft hangen.’

‘Ik weet dat het geen moreel meningsverschil is, Peter.’

‘Even voor de zekerheid.’

Ik mocht hem meteen.

Hazel had de eerste beoordeling van de reparaties betaald. De piano kon bruikbaar worden gemaakt voor een beperkt programma, al zou er later meer werk nodig zijn. Voor de stukken waarin de oude toetsen het vereiste bereik niet meer gelijkmatig aankonden, kwam een gehuurd keyboard. Mae leek zich niet beledigd te voelen door die oplossing. Ze was opgelucht dat ze wist wat er echt mogelijk was voordat ze ging repeteren alsof er meer kon.

Ik had het notitieboek van oma meegenomen en de foto’s van de lege strook aan de rand van de jas. Mae vroeg me vooraan te komen zitten terwijl Peter de laatste afstelling deed.

Toen hij achteruit stapte, speelde ze een paar maten. Het was een van haar eigen melodieën, langzamer dan de opnames die Mam tijdens het koken draaide. Zonder de rest van het arrangement hoorde ik de kleine stiltes tussen de muzikale zinnen. Daardoor leken de volgende noten ergens vandaan te komen, in plaats van alleen een opdracht op te volgen.

Toen ze stopte, vroeg ik of ze altijd zoveel stilte liet.

‘Niet toen ik jonger was.’

‘Waarom niet?’

‘Ik was bang dat mensen zouden denken dat ik niet meer wist wat erna kwam.’

Achter de piano snoof Peter zacht.

‘Artiesten zijn vreemd,’ zei hij.

‘Mensen die hun leven besteden aan het repareren van de binnenkant van meubels, mogen geen grote uitspraken doen over wat normaal is.’

Hij accepteerde dat door met veel lawaai iets vast te draaien.

Ik liet Mae de bladzijde in het notitieboek zien.

‘Hij schreef dat de avond niet verbeterd moest worden.’

Ze bekeek de bladzijde.

‘Dat klinkt als iets wat ik misschien wat minder beleefd heb gezegd.’

‘Weet u nog hoe de reeks eindigde die u wilde?’

Ze sloot haar ogen. Niet geheimzinnig, gewoon zoals mensen doen als ze een kamer proberen terug te vinden die ze slordig in hun geheugen hebben opgeborgen.

‘De westmuur. Nog een beetje warmte erin. Dan voor het slapengaan het slaapkamerraam openzetten. Dat was het laatste.’

‘Wat voor weer?’

‘Het weer dat er was.’

Ik keek naar de lege strook.

‘Geen bijzonder weer dat verzameld moest worden?’

‘Nee. Het ging erom dat de dag eindigde. Je hield hem niet langer buiten.’

Er verschoof iets. Nog geen antwoord, maar een betere vraag.

We hadden elk deel van de jas behandeld alsof het nog een weersomstandigheid moest toevoegen. Opa had warmte na warmte toegevoegd om de reeks aan een gevoel te laten voldoen dat hij niet kon meten. Misschien was de lege rand geen onafgemaakt deel van het ontwerp. Misschien was het juist het enige deel waarvoor nooit iets verzameld had hoeven worden.

‘Dat zegt nog niet hoe we de knoop losmaken,’ zei ik.

‘Nee. Sorry. Ik ben nuttiger met noten die geen goudsbloemen laten bevriezen.’

Ik lachte.

Mae keek me over het notitieboek heen aan.

‘Agnes zei dat het gesprek moeilijk was.’

‘Ik ben niet gegaan.’

‘Ah.’

‘Ik hoopte dat moeilijk dat voorlopig wel zou dekken.’

‘Daar past heel veel onder. Niet altijd wat je nodig hebt.’

Ik zei dat ik opnieuw zou schrijven. Door het te vertellen aan iemand die me niet de hele vorige week had aangespoord, voelde de beslissing minder alsof ik gehoorzaamde en meer alsof ik hem zelf nam.

Ze knikte en ging terug naar de piano.

‘Kun je deze bladzijde openhouden?’

Ik ging naast haar zitten terwijl ze speelde. Eén noot bleef nog hangen. Peter stopte met eten, stelde het mechaniek bij en vroeg haar hetzelfde stukje opnieuw te spelen. Dat deed ze geduldig, een paar keer. Er kwam geen groot moment van inspiratie waarop het instrument haar gevoelens begreep en zichzelf repareerde. Iemand wist wat er mis was, verplaatste een klein onderdeel en controleerde het resultaat.

Dat stelde me gerust.

Toen ze klaar waren, vroeg Mae hoeveel van het programma ze die week redelijkerwijs kon repeteren. Peter gaf een antwoord met beperkingen. Ze accepteerde het en paste haar plan aan, in plaats van die grenzen als een belediging voor de muziek te zien.

Op weg naar buiten liep ik langs het gescheurde filmdoek. Hazel had onder de beschadigde rand een tijdelijke steun vastgezet, zodat die bij het verplaatsen niet kon blijven haken. De reparatie was zichtbaar, praktisch en nog niet definitief. De ruimte eromheen werd al gebruikt.

Thuis legde ik de foto van de jas naast mijn scharniertekeningen.

De belangrijke vraag was niet hoe iedere lus een perfecte dag kon afmaken. Het was hoe we elke lus een uitweg konden geven die niet weer een begin werd.

Ik schreef de vraag op. Daarna zette ik thee voordat ik hem probeerde te beantwoorden. Blijkbaar werden sommige lessen pas van mij als ik ze oefende zonder dat iemand keek.