De ontbrekende regel

Eva belde omdat er een map ontbrak. De oude notulen stonden volgens haar moeder op een geheugenstick die Simon bijhield. Zij wilde de bestanden vergelijken met de papieren stukken, zodat de onafhankelijke administrateur straks niet eerst hoefde uit te zoeken wat er was.

‘Ik kan ze mailen,’ zei Simon.

‘Graag in de vorm waarin ze bewaard zijn.’

Hij hoorde wat ze bedoelde. Ze vroeg het beleefd, met een stem waarin geen poging zat hem gerust te stellen.

Hij vond de stick in het bakje bij zijn computer. Er zaten twee kleine sleutelringen aan, waarvan er één niets meer vasthield. Hij had het ding ooit gekregen op een bijeenkomst over voorraadbeheer. Het logo was bijna afgesleten.

In het kantoor achter de fietsenwinkel zat Eva alleen. Margo was bij een andere klant. Simon zette de map op tafel en legde de stick ernaast.

‘Je hoeft dit niet allemaal zelf te doen,’ zei hij.

‘Ik krijg ervoor betaald.’

‘Dat bedoelde ik niet.’

‘Wat bedoelde je dan?’

Hij had willen zeggen dat het niet haar verantwoordelijkheid was. Maar het was ook niet de verantwoordelijkheid van haar moeder om achter hem aan te gaan, en toch moest iemand het doen.

‘Laat maar.’

Eva opende de map. Er zaten stukken in vanaf het jaar dat het pension was verdeeld. Ze haalde de oudste verslagen eruit en legde ze in een stapel. Simon keek hoe ze de nietjes voorzichtig losmaakte. Ze werkte trager dan hij gewend was, maar ze scheurde geen papier.

‘Heb je altijd de verslagen gemaakt?’ vroeg ze.

‘Meestal.’

‘En wie controleerde ze?’

‘Ze gingen naar iedereen.’

‘Dat is rondsturen.’

Hij zweeg.

Ze wees op een passage in een verslag van drie jaar geleden. Er stond dat de aansluiting van het lage dak zou worden hersteld en dat verdere werkzaamheden konden wachten op een volgende onderhoudsronde. Naast de passage stond met de hand een vraagteken.

‘Van wie is dit?’

Simon herkende Elines handschrift. ‘Van de voorzitter.’

‘Waarom staat er in de digitale versie geen vraagteken?’

‘Omdat dat een aantekening op haar eigen exemplaar was.’

‘Weet je nog waar de vraag over ging?’

Hij wist het. Eline had toen gevraagd of het woord konden wel juist was. De aannemer had gezegd dat een tijdelijke reparatie mogelijk was, maar dat de aansluiting beter binnen afzienbare tijd goed aangepakt kon worden. Henk had geen steiger voor zijn slaapkamer willen hebben in de maanden waarin zijn vrouw nog thuis werd verzorgd. Rolf was afwezig. Eline had voorgesteld de zin minder stellig te maken, maar ook gezegd dat ze de sfeer niet meteen wilde laten omslaan naar een extra bijdrage. Simon had het verslag later vrijwel onveranderd rondgestuurd. Niemand had gereageerd.

‘Er was discussie over de planning,’ zei hij.

Eva maakte een notitie. Ze schreef geen beschuldiging op, alleen dat de formulering moest worden nagevraagd.

‘Mijn moeder zegt dat je haar naam onder het overzicht wilde weghalen,’ zei ze.

‘Dat had ik moeten doen.’

‘Waarom?’

‘Omdat het dan duidelijk was geweest dat ik het had aangepast.’

‘Was het overzicht dan wel goed geweest?’

Hij keek naar het raam. Achter de fietsenwinkel werd een bus achteruit geparkeerd. De piep van de achteruitrijsignalering bleef dezelfde toon houden, ongeacht hoe dicht de bus bij de muur kwam.

‘Nee,’ zei hij.

Eva knikte en keek weer naar de stukken. Het gesprek had voor haar kennelijk een praktisch einde bereikt. Voor Simon niet.

‘Ik heb het niet gemaakt om iemand geld afhandig te maken.’

Ze schoof een losgemaakt nietje in het bakje naast de scanner. ‘Je had het geld al.’

Hij voelde zich naar adem zoeken. Niet omdat de zin hard was, maar omdat hij zo precies op de volgorde wees. De verkeerde voorstelling was geen middel geweest om te kunnen betalen. Hij had betaald en daarna de werkelijkheid in een bruikbare vorm gehouden.

‘Ik weet niet waarom ik het steeds anders probeer te zeggen,’ zei hij.

Eva keek hem nu wel aan. ‘Omdat je wilt dat het minder erg is?’

Hij lachte kort. Ze verontschuldigde zich bijna, zag hij, maar deed het niet.

‘Waarschijnlijk.’

Ze vroeg of hij koffie wilde. Hij zei ja. Terwijl het apparaat liep, keek hij naar de eerste scan die op het scherm verscheen. Zijn eigen tekst stond erop, in een lettertype dat hij al vijftien jaar gebruikte. Er was niets aan te zien. Geen plek waar de woorden dunner waren geworden omdat hij had geaarzeld, geen verkleuring door schaamte. Een zin zag er even betrouwbaar uit wanneer hij niet klopte.

Thuis schreef hij opnieuw een verklaring. Dit keer begon hij met de datum van de overschrijving. Op negen december heb ik negentienduizend tweehonderd euro van de rekening van de vereniging overgemaakt aan mijn zoon Daan. Hij schreef erbij waarvoor Daan het geld had gebruikt en dat hij hem had verteld dat er persoonlijk geld beschikbaar was. Daarna beschreef hij wat hij tegen Margo had gezegd en welke wijzigingen hij in haar overzicht had aangebracht.

Bij de zin over zijn bedoeling om terug te betalen bleef hij lang hangen. Hij wilde hem bovenaan zetten. Uiteindelijk liet hij hem staan na de feiten, gevolgd door: Ik had daarvoor geen toestemming gevraagd en had geen zekere datum waarop ik kon terugbetalen.

Hij stuurde de tekst naar Eline, Margo en de andere eigenaren. Aan Daan stuurde hij dezelfde tekst met een korte vraag: Klopt het gedeelte over wat ik jou heb verteld? Zijn zoon antwoordde een uur later. Er stond één correctie. Niet beschikbaar voor een paar maanden, maar beschikbaar zonder dat hij het nodig had. Simon had gezegd: ik kan het missen.

Hij wijzigde de zin en stuurde de gecorrigeerde versie opnieuw rond. Daarbij zette hij dat de verandering op verzoek van Daan was gemaakt, omdat die zin zijn eigen woorden beter weergaf.

Eline belde tegen de avond.

‘Dit is duidelijker,’ zei ze.

‘Dat was de bedoeling.’

‘Ik heb ook iets recht te zetten.’

Ze vertelde dat Eva naar het oude verslag had gevraagd. Eline had zich het vraagteken herinnerd. Ze had ook een mail teruggevonden waarin ze zelf had geschreven dat ze een extra bijdrage liever naar het volgende jaar wilde verschuiven. Haar werk was toen onzeker geweest. Ze had een grote opdracht verloren en hield dat voor de buren verborgen.

‘Dat betekent niet dat het hetzelfde is,’ zei ze.

‘Dat zeg ik niet.’

‘Ik zeg het ook tegen mezelf. Ik wil niet dat jij alles draagt wat we samen hebben laten liggen. Maar ik wil ook niet dat jij het gebruikt om wat je met het geld hebt gedaan kleiner te maken.’

Simon keek naar de map op tafel. ‘Ik had dat misschien gedaan.’

‘Dat denk ik ook.’

Ze spraken af dat beide zaken afzonderlijk in de nieuwe stukken zouden worden opgenomen: het uitgestelde onderhoud en de ongeoorloofde betaling. Eline wilde geen zin waarin het ene het andere verklaarde.

Nadat ze had opgehangen, keek Simon naar zijn verzonden mail. Voor het eerst stond er een versie waarvan hij hoopte dat niemand hem nog zou veranderen.