Op de schaal

Miriam had geen bureau tussen hen in gezet. Dat stelde Nelle eerst gerust, totdat bleek dat je ook aan een ronde tafel vragen kon krijgen waarop je geen goed antwoord had.

‘Wat wilt u bereiken?’ vroeg ze.

Nelle had de vraag voorbereid. Ze had in de auto hardop geoefend, iets wat ze meteen had gestaakt toen een man op een fiets naast haar bij het stoplicht bleef staan.

‘Ik wil dat mijn werk wordt betaald. En dat ik kan blijven werken.’

Miriam knikte. Ze was via een klant aanbevolen, iemand die kleine bedrijven hielp hun administratie op orde te brengen. Over de huur had ze al gezegd dat ze een deskundige zou laten meekijken. Nelle vond het prettig dat ze niet deed alsof alles onder één beroep viel.

‘En wonen?’ vroeg ze.

‘Dat ook.’

‘Drie vragen dus.’

Nelle schoof de map naar haar toe. Ze hadden afgesproken dat het eerste gesprek betaald was en een uur zou duren. De prijs was helder. Nelle voelde zich er merkwaardig vrij door. Ze hoefde niet aardig gevonden te worden om nog een vraag te mogen stellen.

Miriam bladerde door de lijst. Ze stelde rustige, onaangename vragen. Was deze prijs vooraf genoemd? Had de eigenaar de stof zelf gekocht? Was het materiaal uit Nelles voorraad gekomen of nieuw besteld? Waarom waren de uren bij de ene stoel nauwkeurig vermeld en bij de andere afgerond op een hele werkweek?

‘Omdat ik bij die laatste gewoon weet hoeveel werk het was.’

‘Dat geloof ik. Ik moet alleen kunnen uitleggen hoe het bedrag is opgebouwd.’

Bij de groene bank was het duidelijk. De stofrekening, foto’s tijdens het werk en een bericht van Els waarin zij de kleur bevestigde. Bij de gordijnen ontbrak de afspraak over betaling. Bij het berken stoeltje had Nelle zelf inmiddels cadeau geschreven.

Miriam zette een streep onder de aantoonbare posten.

‘Hier zou ik mee beginnen. Wat onzeker is, kunt u benoemen. Ik zou het niet allemaal bij elkaar optellen alsof het even stevig staat.’

Nelle keek naar het bedrag. Het was lager dan wat ze twee avonden eerder had uitgerekend. Die avond was ze zo kwaad geweest dat ze ook tijd had gerekend voor ophalen, wegbrengen, wachten en opnieuw beginnen omdat Els van gedachten was veranderd. Dat wachten had werkelijk bestaan. Ze wist alleen niet of het altijd wachten op Els was geweest.

‘Dan geef ik dus een deel op.’

‘Misschien. Of u kiest welke discussie u wilt voeren.’

Miriam schoof een tweede vel naar voren. ‘Mag ik ook naar uw gewone opdrachten kijken?’

Nelle aarzelde. Dat had niets met Bram te maken.

Het had juist alles met haar bedrijf te maken, zei Miriam vriendelijk.

Ze bekeken zes recente opdrachten. De twee grootste waren goed berekend. Bij de vier kleinere had Nelle verschillende werkzaamheden niet gerekend. Een uur extra omdat de stof lastiger bleek. Ophalen bij een oudere klant. Een rit naar een leverancier omdat een kleur niet overeenkwam. Ze hoorde zichzelf bij elk voorbeeld uitleggen waarom het redelijk was geweest.

‘Dat kan allemaal,’ zei Miriam. ‘Als u het bewust kiest en uw overige tarieven erop berekent. Maar op dit moment geeft u elke keer iets weg en hoopt u dat het geheel toch klopt.’

Nelle dacht aan de kleine ruimte bij Samir, aan de kale vloer en het licht. Ze had zich daar vrij gevoeld omdat er nog geen meubels stonden. Ook geen opdrachten. Geen rekening was er ooit te laat betaald.

‘Ik heb ergens gekeken,’ zei ze.

Miriam vroeg naar de huur. Ze maakten een eenvoudige berekening, voorlopig, met ruimte voor onbekende kosten. De bovenwoning zou voorlopig blijven, als daar een afzonderlijke afspraak over kwam. De werkplaats werd kleiner. Opslag moest minder. De vaste lasten werden hoger, zelfs wanneer ze een deel van de voorraad verkocht.

‘Dat is geen advies om het niet te doen,’ zei Miriam. ‘Het betekent dat u niet op dezelfde manier kunt blijven rekenen.’

‘Ik ben negenenveertig.’

Miriam keek op.

‘Het voelt nogal laat om dat te leren.’

‘Uw bedrijf bestaat al meer dan twintig jaar. Er is kennelijk iets wat u goed doet.’

Nelle ging naar huis met drie lijsten. Werk dat nog betaald moest worden. Vragen over het pand. Veranderingen in haar eigen bedrijfsvoering. Ze had gehoopt op één vel waarop stond dat Bram ongelijk had. Dat vel had ze niet gekregen.

Bram stond haar die avond op te wachten bij de achteringang. Hij had gebeld en gevraagd of hij kon komen. Alleen al daarom had ze ja gezegd.

‘Ik heb de oude mappen van pap,’ zei hij.

Hij droeg een doos met een kapotte handgreep. Nelle liet hem binnen en zette de waterkoker aan. De spanning tussen hen voelde anders dan vroeger. Toen hadden ze in ruzies vaak een soort haast gehad, alsof alles diezelfde avond beslist moest worden om nog naast elkaar te kunnen slapen. Nu konden ze naar verschillende huizen. Dat hielp. Het maakte sommige stiltes ook langer.

Bram haalde een map uit de doos. De papieren roken naar een kast waarin nooit een raam openstond.

‘Ik heb je niet expres buiten gehouden.’

‘Dat weet ik niet.’

Hij keek op.

‘Ik weet niet wat je expres hebt gedaan,’ zei ze. ‘Ik weet wel dat je dingen hebt laten gebeuren voordat je het met mij besprak.’

Hij knikte na een tijdje. ‘Ik dacht dat het gemakkelijker zou zijn als er al iets concreets lag.’

‘Voor wie?’

Hij antwoordde niet.

Ze vonden een rekening voor de eerste grote naaimachine. Joop had hem voorgeschoten. Nelle had het bedrag in twaalf delen terugbetaald. Naast de laatste termijn had hij met potlood voldaan geschreven, met een krulletje onder de v. Ze voelde onverwacht een warme opluchting. Ze had niet alles gekregen. Ze had ook dingen zelf betaald.

‘Die is van jou,’ zei Bram.

‘Dat wist ik.’

‘Ik bedoel het papier.’

Ze pakte het aan en vouwde het niet op.

Verderop zat een briefje over de huurkorting, geschreven toen ze na de scheiding in de bovenwoning was gebleven. Els had een paar maanden minder huur gevraagd terwijl Nelle opdrachten inhaalde. Nelle wist dat nog. Ze had alleen niet onthouden hoe lang het had geduurd.

‘Dit moet ook op de lijst,’ zei ze.

Bram keek haar even aan. Hij leek bijna opgelucht dat ze hem iets gaf wat geen verwijt was.

‘Niet als betaling voor meubels,’ voegde ze eraan toe. ‘Het was iets anders. Maar het was er wel.’

Hij knikte.

Toen de doos leeg was, bleef Bram zitten. Hij draaide zijn mok tussen zijn handen.

‘Ik ben minder gaan werken,’ zei hij.

‘Dat zei je.’

‘Niet helemaal uit vrije keus.’

Nelle keek naar de snee op zijn hand, inmiddels een donker streepje.

‘Er zijn minder klussen. Ik doe nu veel alleen. Mam denkt dat ik alles overzie, maar ik probeer vooral te zorgen dat er geen nieuwe problemen bijkomen.’

Ze wilde zeggen dat hij haar dan niet als probleem moest behandelen. De zin lag klaar. Ze liet hem liggen.

‘Je hoeft niet alles op te lossen,’ zei ze.

‘Dat klinkt goed uit jouw mond.’

Ze glimlachte met tegenzin.

Ze spraken af dat ze zaterdag met Els zouden zitten. Puck mocht erbij als ze wilde. Er zou een duidelijke lijst zijn, en een voorstel. Bram vroeg of hij de doos moest meenemen.

‘Nee,’ zei Nelle. ‘Ik wil nog kijken.’

Hij zette zijn mok bij de gootsteen. Bij de deur bleef hij staan.

‘Ik heb zelf geen sleutel meer,’ zei hij. ‘Voor het geval je dat denkt.’

Nelle keek naar hem. ‘Ik dacht er wel aan.’

‘Dat begrijp ik.’

Ze geloofde hem ditmaal zonder eerst een bewijsstuk te zoeken.