Hetzelfde beeld, ander karton

Sanne had de thermoskan op de vensterbank gezet. Ze hield een mok boven de lege tafel, bedacht zich en liep ermee naar het bureau achter de deur. Vera bleef met haar jas half uit staan. De vorige keer had ze zelf zo gemakkelijk een kop koffie naast een doos willen neerzetten. Nu kreeg zelfs de stoel waarop haar tas stond iets ongepasts.

‘Die kan daar wel blijven,’ zei Sanne. ‘We moeten gewoon ruimte hebben.’

Anouk trok een tweede stoel bij. Ze was zonder de presentatiemap gekomen; voor vandaag hadden ze de stukken nodig die hier lagen, en de foto's die Sanne bij ontvangst had gemaakt. Op haar telefoon stond de toestemming die ze zaterdag had geformuleerd. Vera had die nogmaals gelezen voor ze om half tien van huis vertrok. Werkbeelden vergelijken. De inhoudslijst inzien. Niets uit de privédoos verspreiden. Het was korter dan haar eigen lijst met vragen.

Hugo bracht een groot vel schoon, glad papier. De rol klemde onder zijn arm; hij legde hem op de andere tafel voordat hij het vel afsneed.

‘Van onze tekengroep. Nieuw, hoor.’ Hij streek het papier niet glad met zijn hand maar legde een boek op een vrije hoek van het vel. ‘Moet ik blijven?’

‘Nee,’ zei Sanne. ‘Ik roep wel als we iets nodig hebben.’

In de gang werd een deur dichtgeduwd die meteen weer openzwaaide. Hugo kwam terug voor een wig. Vera zag hoe Anouk naar hem keek, alsof ze hem wilde vragen wanneer hij voor het laatst in deze kamer was geweest. Maar Anouk vroeg niets. Sanne startte haar computer en trok het scherm naar de tafel.

De eerste foto toonde een kartonnen doos, met daarnaast Sannes liniaal en een briefje waarop de datum stond. Daarna kwamen de afdrukken. Steeds eerst de voorkant, dan het achterkarton. Geen zorgvuldige catalogusopname, zag Vera: soms een hoek van een stoel, soms Sannes hand onder de rand. Wel overal het hele stuk. Sanne had de bestandsnamen niet veranderd.

‘Ik heb er bij het binnenkomen een reeks van gemaakt. Voor het geval iemand later zegt dat er een hoek kapot was.’ Ze trok de eerste doos naar zich toe. ‘Mijn voorganger kreeg daar eens ruzie over.’

Anouk tilde de bovenste montage op met beide handen onder het karton. Een lage wachtzaal, banken langs de wand. Op de schermfoto stond precies dezelfde bank. Vera ging automatisch dichterbij zitten.

‘Moeten we ze allemaal?’ vroeg ze.

‘Als we na vier ophouden, weten we iets over vier,’ zei Anouk.

Het klonk niet bits. Dat maakte dat Vera haar notitieboek dichtdeed en eerst keek.

Ze begonnen met nummer één. Sanne draaide op Anouks aanwijzing het karton om. Op de achterkant stonden een groot cijfer, twee kleine letters en een vlek die op een vingerafdruk leek. Op het scherm dezelfde letters, dezelfde onderbroken streep onder het cijfer. Vera schreef alleen het nummer en een vinkje. Bij twee moesten ze het beeld vergroten om een ingedeukte hoek te zien. Drie en vier waren de twee opnamen van Dorus. Anouk wees daar zelf op, nog voordat Vera iets kon vragen.

‘Die heeft hij gemaakt. Daar hoeven we niet ingewikkeld over te doen.’

Op drie stond een man half op een ladder, met een doek over zijn schouder. Vier toonde dezelfde plek zonder de ladder. Vera kon niet zien wat er tussen beide momenten gebeurd was. Ze had graag naar de rand gewezen en gevraagd of dit Bas was, maar het ging nu om het karton in Anouks handen. Anouk legde het terug op de schone ondergrond.

Bij nummer negen bleef Sanne met haar vinger boven de muis hangen.

‘Dit is toch die?’

Op het scherm stond de achterkant. Onder het grote cijfer negen liepen kleine woorden schuin naar rechts. Anouk las ze voor: ‘Deur. W nul vijf, eerste beeld. Mijn initialen.’

Ze hield het stuk op tafel iets rechter. Er stond een negen. Verder niets.

‘Misschien de volgende foto,’ zei Sanne.

Ze klikte door. Een andere voorkant, het cijfer tien achterop. Terug. Weer de woorden onder de negen. Vera zag ze nu ook op de kleine schermweergave. Het handschrift liep tot vlak voor een donkere plek in de hoek. De achterkant op tafel had geen donkere plek.

‘Is het wel dezelfde doos?’ vroeg Vera.

Sanne keek naar het deksel, naar de ontvangstfoto en toen naar Anouk.

‘Ja. Twee dozen. Veertien in de ene, veertien in de andere. Ik heb ze niet opnieuw verdeeld.’

Anouk draaide nummer negen terug naar de voorkant. De open deur stond in beide afbeeldingen even ver naar binnen. Een handkar, schuin in de ruimte, bedekte een deel van de vloer. Zelfs de lichte plek tegen de deurpost was dezelfde.

‘Het beeld is hetzelfde,’ zei Anouk. ‘Dit is niet mijn oude karton.’

Vera keek naar de gladde achterkant alsof de letters door langer kijken tevoorschijn konden komen. Een ontbrekende notitie was iets anders dan een verdwenen doos. Het kon een vergissing zijn, een extra afdruk die toevallig vooraan was geraakt. Ze keek naar de overige stukken in de doos. Daar staken geen extra hoeken tussen.

‘Laten we eerst verdergaan,’ zei Anouk.

Ze legden nummer negen apart op het papier, met ruimte eromheen. Bij tien was het verschil minder gemakkelijk te benoemen. Een oude beschadiging vlak bij de rand ontbrak. Vera durfde nog geen kruisje te zetten. Ze maakte een vraagteken, tot Anouk haar vroeg waarom.

‘Omdat het misschien aan het licht ligt.’

Sanne schoof het gordijn opzij. Er viel een vlakke, bleke baan daglicht over de tafel. Ze draaide het karton een kwartslag, zonder aan de foto te komen. De hoek bleef heel. Op de intakefoto was een hoekje omgebogen en donker geworden.

Bij elf hoefden ze niets te vergroten. De bruine ring op de ontvangstfoto liep door over de rand van de afdruk, het karton op, als een bijna gesloten cirkel. Op tafel was de foto schoon. Het karton ook.

‘Die ken ik,’ zei Anouk.

Haar stem veranderde. Vera keek op, maar Anouk boog zich al over het scherm.

‘Ik heb er destijds ontzettend op gemopperd. Niet op Dorus. Op mezelf. Ik had geen plaats en zette mijn beker neer waar het niet moest.’ Ze wees zonder het glas van het scherm aan te raken. ‘Ik weet nog dat ik dacht dat alleen de hoek geraakt was. Toen ik hem optilde, zag ik de rest.’

‘Dus een nieuwe afdruk,’ zei Vera.

‘Dit hele stuk is een ander exemplaar.’ Anouk keek naar Sanne. ‘Je hebt niet alleen een schoon beeld gekregen. Je hebt een schoon karton gekregen.’

Sanne trok haar stoel naar achteren. De poten piepten over de vloer. Vera verwachtte dat ze zou opstaan, maar ze bleef zitten met haar handen tussen haar knieën.

Ze hadden nog zeventien stukken te doen. De verleiding om nu te bellen was zo sterk dat Vera haar telefoon al uit haar tas had gehaald. Ze legde hem naast haar schrift, met het scherm omlaag. Bij twaalf en dertien ontbraken de kleine gebruikssporen die op de foto's stonden. Op veertien stond achterop alleen het cijfer; op de schermfoto stond er ‘handkar W07/2 A.M.’ onder. Vijftien, het eerste stuk uit de tweede doos, week ook af. Bij zestien kwamen een potloodstreep en de kleine hoekbeschadiging weer overeen.

Dat laatste gaf Vera een onverwacht gevoel van opluchting. Niet alles was veranderd. Ze hoefde geen hele tafel wantrouwig te bekijken. Anouk vroeg haar het nummer nog eens hardop te zeggen. Vanaf zestien controleerden ze weer in hetzelfde tempo als in het begin. Vera versnelde niet. Bij zevenentwintig moesten ze een foto terug omdat ze verkeerd had geklikt; Sanne zei het voordat het vinkje in het schrift stond.

Om kwart voor twaalf lagen zeven stukken apart. Negen tot en met vijftien. In de dozen bleven hun plaatsen open. Vera telde de cijfers in haar schrift, niet de kartons op tafel, en kwam nogmaals op zeven.

Sanne stond op om haar mok te halen. Ze nam een slok, trok een gezicht en zette hem terug op het bureau.

‘Ik had naar de achterkanten moeten kijken.’

Anouk zei niets. Ze bekeek de lege plaatsen in de eerste doos.

‘Na die voorbereiding,’ vervolgde Sanne. ‘Ik heb de nummers gecontroleerd. En de beelden. Hij zou voor de toelichting zeven reproducties maken. Ik dacht dat we die bij de rest konden leggen zodra duidelijk was hoe we het gingen tonen.’

‘Zou hij ze vervangen?’ vroeg Vera.

‘Nee. Apart brengen. Zo heb ik het gevraagd.’

Ze ging terug naar de computer en opende haar correspondentie. Vera keek even naar Anouk, die knikte. Sanne zocht niet op een woord als diefstal of vervalsing. Ze zocht op de datum van de voorbereiding. Er verschenen drie berichten en een bijlage.

In het voorafgaande bericht vroeg Sanne de oorspronkelijke set intact te houden en zeven reproducties apart aan te leveren. Vera las het twee keer. Daarna opende Sanne de voorbereidingslijst die Dorus had teruggestuurd. Achtentwintig geregistreerde exemplaren teruggelegd. Zeven reproducties afzonderlijk aangeleverd. Er stond een datum onder en zijn naam.

‘Dat afzonderlijke mapje heb ik dus niet gezien,’ zei Sanne. ‘Ik heb gedacht dat het nog in een van de dozen zat.’

‘Heb je hem dat gevraagd?’

‘Niet toen. We hadden diezelfde avond een vergadering over de huur. Ik wist dat het geen goede reden was om niet te controleren, maar ik heb het niet gedaan.’

Vera wilde zeggen dat Dorus hier dus de stukken had verwisseld. Het begin van zijn naam zat al in haar mond. Sanne wreef over de knokkel van haar duim en keek naar de gang, waar iemand met een sleutelbos rammelde.

‘Was hij hier alleen?’ vroeg Vera in plaats daarvan.

‘In deze kamer meestal wel. Ik zat aan de andere kant van de gang. Hugo moest er een keer bij voor de stopcontacten. Ik ben ook een paar keer binnengekomen.’

‘En daarna?’

‘Daarna kon Hugo hier nog steeds in. En ik. Dit is geen kluis.’

Hugo, die op dat moment voor de open deur verscheen, keek eerst naar Sanne en toen naar de tafel. ‘Gaat het?’

Sanne vertelde het hem zelf. Ze wees op de zeven aparte montages en liet de opname van de ring zien. Hij nam zijn sleutelbos uit zijn zak, alsof die ineens hinderlijk was geworden, en stopte hem in de andere.

‘Ik heb die foto's niet aangeraakt,’ zei hij. ‘Behalve de dozen toen we hier stoelen moesten zetten. Die zijn met de deksels erop naar die kast gegaan.’

‘Ik zeg ook niet dat jij—’ begon Vera.

Ze hield op. Hugo had het niet tegen haar gezegd. Hij wachtte op Sanne, die hem vroeg wanneer dat was geweest. Ze noteerde zijn antwoord bij haar eigen aantekeningen. Vera keek weer naar de negen op tafel. De cijfers waren groot genoeg om bij het tellen te zien; wie zich ermee tevreden had gesteld, had achtentwintig gehouden.

Anouk vroeg toestemming voor kopieën van de ontvangstfoto's van deze werkstukken en de relevante voorbereidingsberichten. Sanne maakte een nieuwe map met alleen die bestanden. Geen foto's van bezoekers, geen hele mailbox. Vera schreef de zeven nummers bovenaan een blad en liet onder elk nummer ruimte. Ze wilde kunnen noteren waarop ze het verschil hadden gebaseerd, zonder later te moeten zeggen dat iedereen het wel had gezien.

Toen ze bij elf de ring beschreef, keek Anouk mee. ‘Niet: koffievlek ontbreekt. Schrijf ook dat die op de oude opname doorloopt over beide randen. Anders lijkt het alsof iemand een foto alleen heeft schoongemaakt.’

Vera verbeterde het. Bij negen en veertien schreef ze de kleine woorden volledig over. De andere beschadigingen beschreef ze zo eenvoudig mogelijk. Sanne las de lijst en veranderde bij tien ‘scheur’ in ‘omgevouwen hoek’. Het was geen scheur geweest.

Het kostte nog twintig minuten voordat alles weer veilig in de dozen lag. Ze deden de zeven nieuwe stukken terug op hun genummerde plaatsen; Sanne legde een afzonderlijk briefje bovenin met de bevindingen, zonder iets op de kartons te schrijven. Anouk wilde ze hier laten tot duidelijk was hoe de hele teruggave moest verlopen. Ze nam geen schoon exemplaar mee als vervanging voor wat ze kwijt was.

Buiten stond een busje op het fietspad. Vera moest om de laadklep heen om haar fiets te pakken. Aan de overkant kocht iemand een brood bij de bakker. Ze had trek, merkte ze plotseling. Haar hele ochtend zat in zeven getallen en toch voelde ze zich niet klaar om naar het café te gaan.

‘Waar denk jij dat ze zijn?’ vroeg ze.

Anouk ritste haar jas dicht. ‘Dat weet ik niet.’

Vera keek nog naar het raam van de kamer. Achter het glas bewoog Sanne langs de tafel, met haar koude mok in haar hand.

‘Ik ga Tine bellen,’ zei Anouk. ‘Over die oude selectie. Voor ik nog meer dingen beweer die ik niet heb nagekeken.’

Ze sloeg het nummer niet meteen aan. Eerst vroeg ze of Vera woensdagmorgen kon. Vera pakte haar agenda en keek werkelijk, met haar fiets tussen haar knieën. Om kwart voor twee moest ze terug zijn voor Yasmins pauze. Ze schreef half tien op en las de afspraak voor, terwijl Anouk wachtte tot ze het blad had omgeslagen.