Wat er thuis staat

Haar huis rook naar de verwarming. Liv legde de sleutel in het bakje naast de deur, hing haar jas op en ging terug om hem iets verder van de muur te hangen. De mouw was nat. De doek onder de kapstok lag nog precies zoals zij hem voor haar vertrek had neergelegd.

Ze liep door naar de keuken. Daar was niets dat vanavond af moest voordat zij kon zitten. Ze zette water op, nam een stuk brood uit de trommel en vergat te zoeken waar ze het mee wilde eten. De telefoon lag al op tafel. Els had gezegd dat ze naar bed ging. Liv hoefde dat niet nog eens langs iemand anders te leggen.

Toch opende ze haar berichten met Roos. Het laatste ging over een tijdstip voor het verplaatsen van de spullen. Er stond geen volgende controle achter. Ze kon een vraag stellen die gewoon vriendelijk klonk: hoe is de avond? Roos zou mogelijk zeggen goed, misschien een foto sturen van de televisie of zeggen dat Els al sliep. Dan wist Liv niet wat zij ermee gewonnen had, alleen dat zij nog een keer iets had nagevraagd.

Ze legde de telefoon neer. Het water kookte te lang door. Ze maakte thee en ging naar de werkkamer.

Anouks mail van die middag was binnen. Geen lofzang, wel de bevestiging dat zij de opmerkingen zou verzamelen en dat Liv morgen haar korte uitleg over de versies mocht sturen. Er zaten foto's van de ingevulde vellen bij. Anouk had de woorden zo gefotografeerd dat er geen handen of koffiekopjes overheen vielen.

Liv opende Noors blad. Er stond bij het tweede fragment: twee keer beginnen, is dat iets wat hij niet zegt? Zij herinnerde zich Noors gezicht en de manier waarop zij na haar eigen vraag was blijven staan. Het ging niet om geluidskwaliteit als een glad oppervlak. Iemand wilde weten waar zij met haar aandacht moest blijven.

Liv schreef een korte alinea. De oudere opnamen waren niet in stilte gemaakt; waar die achtergrond een onderdeel van het gesprek bedekte, probeerde zij de verstaanbaarheid te verbeteren. Zij kon niet herstellen wat nooit opgenomen was, of een onzeker woord zeker maken. Bij Joop bleef daarom een hoorbare aanloop staan die in de eerdere toegangskopie te zwak was geworden. Ze las het terug en haalde de zin weg waarin zij uitlegde hoe moeilijk dat was geweest.

Ze stuurde het aan Anouk. De avond stond niet leeg doordat de grootste taak klaar was. Er bleven de drie toegangskopieën voor donderdag, de rest van de reeks en een rekening die niet vanzelf werd voldaan omdat zij de stukken nu weer eerlijker vond klinken.

Ze haalde haar eigen urenstaat tevoorschijn. Het werk was voor een afgesproken bedrag aangenomen; alle uren die zij aan verkeerd gekozen fragmenten en opnieuw bewerken had besteed, werden geen nieuwe factuur. Een deel hoorde bij het vak, een deel had zij zelf laten oplopen. Ze kon die twee niet meer precies uit elkaar trekken. De middag bij Mara stond er apart, met de hulp die zij hadden afgesproken. Mara hoefde niet mee te betalen aan Livs onzekerheid door haar uren nergens neer te zetten.

Liv schreef de datum erbij en sloot het overzicht voordat ze de berekening voor een vierde keer kon maken.

Het lege schroevendoosje stond op het plankje in de gang. Zij liep erheen, keek of er een briefje bij lag en zette het klaar op de plek waar zij haar sleutel niet kon pakken zonder het te zien. De dakdekker had gezegd dat het bij gelegenheid kon. Zij hoefde er niet morgenochtend een extra afspraak voor te plannen. Boven de kapstok liep een oude verkleuring over het plafond. Het dak erboven was gerepareerd; die plek ging niet weg door het werk dat daarbuiten was gedaan.

In de werkkamer brandde nog het kleine lampje op haar luidspreker. Ze had de computer niet uitgezet, alleen de werkvensters gesloten. Het vreemde bestand stond niet open. Ze wist precies waar het was.

Ze ging zitten zonder de koptelefoon te pakken.

Die eerste avond thuis had zij haar eigen stem gehoord, daarna de stilte en de rits. Elf seconden vanaf de zin, niet elf seconden waarin er letterlijk niets op de opname stond. Regen en kamergeruis. Zij had naar het grote lege stuk gekeken alsof het bestand haar een weg wees waar zij verder moest zoeken.

Nu zette zij de kopie open. Ze had de oorspronkelijke opname apart bewaard, de werknaam was gewoon een manier om hem niet te verwisselen. Aan deze versie was evenmin iets veranderd. Ze hoefde niet nog een vergelijking te maken om te weten dat het dezelfde halve minuut was.

Liv drukte op afspelen.

Haar eigen stem kwam door de luidspreker, vlak boven de tafel. Lager dan zij zichzelf hoorde als ze sprak, met het kleine hapje vóór het laatste woord. Zij voelde haar tong tegen haar ondertanden liggen. De zin had zo vaak door haar hoofd bewogen dat zij hem had kunnen uitspreken zonder ernaar te luisteren.

Ze deed haar mond dicht.

Regen. Een zwakke brom. Niet de grote koelkast beneden, dacht ze, dat kon zij van deze plek niet zo noemen. De recorder had bij het rooster gestaan, de laptop elders in de kamer. Zij wist hoeveel apparaten er in een leeg lijkende stilte konden zitten. Ze wist het en hield haar hand toch stil boven de toets waarmee zij het afspelen kon stoppen.

Het zachte trekken langs tanden van metaal of kunststof. Een rits, zo had zij het genoemd. Zij kon zich de beweging voorstellen, de hand langs een tas, het moment waarop de loper even bleef steken. Haar reistas stond thuis op de plank, leeg en dicht. Zij was gisteren niet gaan kijken of hij openstond. Nu was het verlangen zo sterk dat ze haar hoofd naar de deur draaide.

Het bestand liep uit. Geen woorden erachter, geen nieuwe adem waar gisteren geen adem was geweest. Alleen het einde van de opname en het gewone geluid van haar eigen kamer.

Ze bleef zitten. Toen het afspelen stopte, had zij het gevoel alsof iemand zijn zin niet had afgemaakt. Niet omdat er werkelijk een woord was afgebroken. Er was niets dat zij op papier kon zetten met een streepje erachter. Toch zat haar lijf te wachten op een ander geluid dan de apparaten om haar heen.

Ze drukte niet opnieuw.

Ze wilde Mara bellen. Niet omdat Mara dit voor haar kon vaststellen. Zij wilde een tweede mens horen terwijl het bestand niet meer liep. Dat moest zij dan zeggen. Geen vraag over een ademhaling in band vijf gebruiken als deur naar iets heel anders.

Mara nam na een paar tellen op.

‘Het was goed vanmiddag,’ zei ze. ‘Ik heb je stukje van Anouk gezien.’

‘Ze heeft je gemaild?’

‘Met jou in de kopie. Haar eigen korte terugkoppeling. Je hoeft het niet meteen te lezen.’

Liv had een aantal berichten niet geopend. Dat was geen misstand die vannacht opgelost moest worden. Ze zei dat de mensen heel verschillend hadden geluisterd. Mara vroeg naar Joop. Ze lachte bij het verhaal over de koek en wilde weten wat de man van het fietskaartje had opgeschreven.

Liv vertelde het. Terwijl ze sprak, werd haar eigen stem weer gewoon het geluid dat zij met haar mond maakte. Het was afschuwelijk dat zij daar even blij om moest zijn.

Mara vroeg of zij ergens anders mee zat.

‘Ik heb die opname weer aangezet.’

Er kwam geen onmiddellijke reactie. Mara zei tegen iemand dat zij er zo aankwam. Daarna hoorde Liv een deur sluiten, niet het verplaatsen van een telefoon naar een geheime plek.

‘Wat wil je dat ik doe?’ vroeg ze.

Liv keek naar het stilstaande venster. ‘Niets. Ik wilde niet alleen blijven zitten nadat hij klaar was.’

‘Dat snap ik.’

‘Je hoeft hem niet te horen.’

‘Dat wilde ik ook niet.’

Het kwam scherper dan Liv verwachtte. Ze keek van het scherm weg.

Mara zuchtte. ‘Sorry. Maar ik dacht dat we het daarover gehad hadden. Ik kan naar iets luisteren en zeggen wat ik hoor. Dat heb ik gedaan. Ik kan niet elke keer komen als het daarna weer niet goed voelt.’

‘Dat vraag ik niet.’

‘Je belt er wel voor.’

Liv hield de telefoon iets van haar oor. Ze zag aan de teller dat ze nog maar een paar minuten aan het praten waren. Dat zei niets over hoe het bij de ander aankwam. Zij had Mara gebeld over werk, over de pilot, over een fragment waar ze vastliep. Vandaag had Mara zelf gevraagd hoe het ging. Het was geen opgetelde lijst die een van hen kon winnen.

‘Ik wilde je stem horen,’ zei Liv. ‘Dat was het.’

Mara bleef even stil. ‘Goed. Dat mag je zeggen. Maar ik ga zo terug naar beneden.’

Liv zei dat zij dat begreep.

‘En morgen?’ vroeg Mara. ‘Heb jij dan tijd voor mijn vraag?’

De vraag stond in een bericht dat Liv wel had gezien en nog niet had beantwoord. Een controle op een korte overgang in Mara's eigen werk, iets waar zij vooraf geen richting bij had willen geven. Liv had beloofd naar haar agenda te kijken. Zij was blijven hangen in haar eigen vensters.

Ze opende het bericht en las het nu. Het bestand was klein, de bron stond erbij, de vraag helder. Ze hoefde er niet naar te luisteren terwijl Mara op haar antwoord wachtte. Ze vroeg hoeveel tijd zij nodig had en wanneer het terug moest.

‘Morgenochtend is goed,’ zei Mara. ‘Als je kunt. Anders vraag ik iemand anders.’

‘Ik kan van negen tot tien.’

‘Dat is genoeg. Maar niet met één oor in een ander huis.’

Liv dacht aan Els, bij Roos aan tafel of al in bed. Zij had geen recht om hun avond dichterbij te houden dan Mara's vraag die voor haar lag.

‘Ik doe het morgenochtend,’ zei ze. ‘En ik laat het weten als het niet lukt.’

Mara vroeg nog of Liv ging slapen. Nog niet meteen. Iets eten, de computer uit. Daarna wel. Ze namen afscheid zonder een nieuwe vraag aan het eind te hangen. Liv zette het toestel op tafel. Het kon stil zijn zonder dat iemand was verdwenen.

In de keuken zat zij op de rand van de stoel en at het brood dat zij eerder had klaargelegd. De thee was koud. Ze dronk water en ruimde daarna af. Ze keek niet naar de deur van de gang als het hout kraakte. Ze had er wel een paar keer de neiging toe. Die beweging was niet weg doordat ze hem doorhad.

Voor het naar bed gaan zag ze dat Roos een foto had gestuurd. Geen Els op een stoel, geen bewijs dat ze sliep. Een bakblik met een scheur in de hoek en de vraag of Els ooit nog het grote exemplaar uit haar keuken wilde gebruiken of dat Roos het mocht lenen. Ze hadden Liv per ongeluk in hetzelfde gesprek laten staan waarin ze eerder het eten hadden afgestemd.

Liv schreef dat zij hier weinig aan kon toevoegen, behalve dat alles wat uit Roos' oven kwam inmiddels bij haar thuis belandde. Roos stuurde een lachend gezicht terug. Els zei dat de grote vorm morgen mee mocht.

Daar bleef het bij.

Woensdagochtend stond Liv op vóór de wekker. Ze had geslapen, niet de hele nacht aaneen, maar zonder dat zij telkens op de klok had gekeken. Aan tafel opende zij eerst Mara's bestand. Niet band vijf. Niet haar eigen opname. Ze luisterde naar wat er daadwerkelijk gevraagd was, noteerde een overgang die te dicht op een ademhaling kwam en zette er een vraag bij in plaats van een uitspraak over hoe het moest.

Ze luisterde de ruime bron, daarna de bewerking. De adem hoorde bij de volgende zin, niet bij de voorafgaande. Een kleine verschuiving kon voorkomen dat de spreker in de toegangskopie onredelijk gehaast klonk. Liv schreef haar voorstel, stuurde het terug en koppelde de drive los voordat zij een nieuw probleem zou zoeken dat niemand haar had gevraagd.

Mara antwoordde later dat het hielp. Ze had zelf op de verkeerde grens gelet. Liv werd warm van dat ene bericht, veel meer dan van de ontvangstbevestiging van een bestand. Ze had niet alleen iets genomen.

Rond het middaguur belde Els. Bram kwam die middag voor de verdere afspraak. De kast kon een eind van de muur; hij wilde weten wat hij werkelijk moest verwijderen, niet nog een keer alleen laten zien hoe de hendel werkte. Roos zou er ook zijn, tot zij terug moest. Er moest iemand precies kunnen vertellen wat er daarna met de kamers gebeurde.

‘Jij hoeft niet te beslissen,’ zei Els. ‘Maar ik wil niet dat ik straks iets betaal en jij daarna zegt dat we eerst nog moeten luisteren.’

Liv keek naar het bestand dat zij zo-even naar Mara had gestuurd. De laatste verbinding met haar eigen vreemde opname liep niet via een muur. Zij had hem zelf geopend.

‘Dat ga ik niet zeggen.’

‘Goed.’

‘Ik kan er vanmiddag zijn. Voor die afspraak. Daarna ga ik terug.’

Els zei dat het zo goed was. Liv vroeg niet of zij Roos mocht spreken. Ze pakte het doosje voor de dakdekker van het plankje en schreef er een kort briefje bij. Hij kon het ophalen wanneer hij in de buurt was; ze zou het droog bij de voordeur zetten op het moment dat zij het afsprak. Ze hoefde er niet voor thuis te blijven.

Vóór vertrek keek zij nog één keer naar de werktafel. Er stond niets af te spelen. De luidsprekers stonden niet omgedraaid, de stekkers zaten op hun gewone plek. Ze hoefde het thuis niet onmogelijk te maken om geluid te horen voordat zij naar buiten kon.

Ze trok haar jas aan, nam haar sleutels en liet de telefoon in haar tas terwijl zij de deur achter zich dichttrok.