Zonder tekst erbij

Liv werd wakker van haar eigen waterkoker. Ze had hem aangezet, was op de keukentrap gaan zitten om haar sok recht te trekken en had haar ogen dichtgedaan. De klik waarmee het apparaat afsloeg, klonk harder dan het koken.

Ze had geslapen. Niet goed genoeg om zin te hebben in de dag, maar lang genoeg om het geen slapeloze nacht te kunnen noemen. Op de keukentafel lag de foto van de daklatten die de aannemer had gestuurd. Hij had de uren apart gezet, zoals gevraagd. De oude latten waren donker op een plek waar Liv zonder zijn pijl niet had gekeken.

Ze las de uitleg, schreef een antwoord en zette het bedrag bij de betalingen van die maand. Ze hoefde niet eerst volkomen tevreden te zijn over alles wat de man had gezegd om te zien dat er iets vervangen had moeten worden. De rekening bleef vervelend. Ze maakte de betaling niet kleiner door er langer naar te kijken.

Om negen uur belde Mara. Liv had haar de dag ervoor gevraagd of ze vanmorgen tien minuten had om iets te horen. Mara had geantwoord dat het kon, voor haar eerste overleg, als Liv het bestand alvast stuurde.

Dat had Liv gedaan. Het vreemde bestand, onbewerkt. Ze had er geen transcript bij gezet.

‘Ben je weer thuis?’ vroeg Mara.

‘Sinds gisteren.’

‘Ik hoor het. Je koffieapparaat.’

‘Waterkoker.’

‘Dan hoor ik dat.’

Liv pakte haar mok en liep naar de werkruimte. Ze wilde de opname niet tussen het brood en de factuur bespreken. Mara vroeg of de dakdekkers klaar waren. Liv zei ja en hoorde zichzelf daarna te snel doorgaan.

‘Heb je al geluisterd?’

‘Eén keer. Wil je eerst zeggen waar het voor is?’

‘Liever wat jij hoort.’

‘Oké. Ik hoor een kamer. Een paar tikken. Jou, volgens mij. Of iemand die zo klinkt. En dan een tijdje vrij weinig.’

‘Wat zeg ik?’

Mara herhaalde de eerste woorden en aarzelde bij de rest. Ze had de zin niet genoteerd, zei ze. Liv liet haar niet gokken. Ze zei dat ze het begin goed had gehoord.

‘Is het een proef voor iets?’

‘Nee.’

‘Moet ik iets vinden?’

Liv schoof de stoel naar voren. Het was de vraag die zij zelf aan een opdrachtgever had kunnen stellen, als die haar een brom met de woorden luister goed toestuurde. Zij had Mara niets laten weten. Het idee dat zij zonder uitleg zou begrijpen waarom het niet klopte, was toch in haar gaan zitten.

‘Ik heb die stem opgenomen in het pension. Ik zat ernaast. Ik zei niets.’

Mara antwoordde niet meteen. Aan haar kant ritselde papier, of een mouw over een tafel. Liv keek naar haar eigen armen, die stil op het bureau lagen.

‘Dan snap ik je vraag niet helemaal,’ zei Mara. ‘Ik kan horen wat erop staat. Niet of jij toen je mond dicht had.’

‘Dat weet ik.’

‘Je klinkt alsof dat niet genoeg is.’

Liv keek naar het kleine bestand in de map. Het was niet Mara die iets moest bewijzen. Ze vertelde over het rooster, de vrouw op de eerste nacht en Els op het voeteneinde. Ze hield de tijdstippen uit elkaar. Ze zei ook dat zij de zin om 00.29 zelf had herhaald, nadat ze hem gehoord had.

‘Dus dat je hem eerder gehoord had, heeft iets met dat zeggen te maken,’ zei Mara.

‘Ja. Maar niet met hoe hij de eerste keer uit die buis kwam.’

‘Nee. Dat zeg ik ook niet.’

Liv draaide de mok aan het oor. Ze hield hem zo vast terwijl ze wachtte.

‘En aan het einde?’ vroeg ze.

‘Wat aan het einde?’

Ze wilde de rits niet voorzeggen. Mara was er niet om een gehoorproef te doen. Liv zei dat ze thuis nog een geluid had opgemerkt en vroeg of Mara er later een tweede keer naar kon luisteren, wanneer dat haar uitkwam.

‘Ik kan hem straks nog één keer doen. Maar daarna moet ik naar een klant. Is dat goed?’

‘Natuurlijk.’

Ze spraken af dat Mara de korte opname voor zichzelf zou houden. Niet omdat Liv dacht dat hij gevaarlijk was als bestand, maar omdat ze geen zin had in haar eigen stem tussen de grappen in een groepsgesprek. Mara zei dat ze daar ook zonder afspraak niet mee zou beginnen.

‘En hoe staat het met de drie interviews?’ vroeg ze.

Liv opende de werkmap. Ze hadden afgesproken dat Mara de eerste luisterkopieën zou nakijken, één keer, op een afgesproken moment. Dat moment had zij gisteren in het pension willen bevestigen. Ze had alleen geen bevestiging gestuurd.

‘Willem staat klaar. Joop bijna. Negen nog niet.’

‘Ik dacht dat ik er nu twee zou hebben.’

‘Die kun je krijgen.’

‘Vandaag tot twee uur. Morgen ga ik eind van de middag weg. Dan ben ik het weekend ook niet bij mijn scherm.’

Mara ging naar haar broer, zei ze toen Liv ernaar vroeg. Ze hadden het bezoek al eens uitgesteld omdat zij werk mee wilde nemen. Deze keer nam ze haar laptop niet mee. Ze klonk niet alsof ze Liv met dat detail een les wilde leren; ze zocht intussen naar de link van haar overleg en zei dat de verbinding altijd op het laatste moment kwam.

‘Stuur jij de werkbestanden dan in die andere map? Niet tussen je muur.’

Liv lachte en beloofde het. Toen het gesprek ophield, was ze opgelucht en tegelijk teleurgesteld. Mara had haar niet uitgelachen. Ze had ook niet kunnen zeggen hoe het gebeurde. Liv vond dat zij het verschil moest kunnen verdragen zonder haar nog een extra geluid voor te zetten.

Ze werkte eerst aan Joop. De interviewer had hem gevraagd waarom een boot op een bepaald stuk nog wel naar binnen kon, en Joop had iets op de tafel neergezet om het uit te leggen. Het voorwerp kwam met een tik neer. Ze hoorde zijn hand erlangs schuiven. Verderop vroeg de interviewer of hij het nog een keer kon aanwijzen. Wat Liv niet zag, hoefde ze niet met een stellige tekst te vervangen. Ze hield de vraag erbij en noteerde voor Anouk dat een korte inleiding over de vroegere route handig zou zijn.

Er zat een schel brommetje in de opname dat sterker werd als Joop naar de deur draaide. Liv probeerde een kleine aanpassing op een werkkopie en schakelde die weer uit. De stem werd minder prettig dan het brommetje. Ze maakte de ingreep bescheidener en luisterde naar het begin en het einde, niet alleen naar het stukje dat ze net had veranderd. Zijn woorden bleven aan dezelfde kamer vastzitten. Dat kon ze gebruiken.

Ze at iets voordat zij de bestanden verstuurde. Er was weer melk. Ze was naar de winkel geweest, had alleen het noodzakelijke gekocht en was zonder omweg teruggekomen. Bij de kassa had ze een bekende gezien die vroeg of het huis dicht was. Liv zei dat het dak klaar was. De vrouw vroeg of ze tevreden was. ‘Ja,’ had Liv gezegd. Het voelde minder ingewikkeld om dat over haar dak te zeggen dan over haar nacht.

Boven zette ze de twee proefbestanden in de afgesproken werkmap. Ze schreef Mara welke stukken nog niet definitief waren en vroeg of zij vooral op de verstaanbaarheid en het hele begin wilde letten. Daarna stuurde ze Anouk een kort bericht dat de tweede proefversie vandaag kwam, na controle.

Het antwoord van Mara kwam tegen halftwee.

Twee keer Willem. Joop klinkt opvallend hetzelfde.

Liv opende de tweede proef. Ze hoefde geen koptelefoon te pakken. De eerste woorden waren van Willem. Het bestand had wel Joops naam. Ze had bij het exporteren de vorige selectie opnieuw geopend en het nieuwe bestand alleen anders genoemd.

Ze sloot haar ogen. Het was niet onherstelbaar; juist daarom wilde ze niet dat Mara het moest aantreffen. Ze antwoordde meteen dat zij de verkeerde selectie had uitgevoerd. Ze stuurde niet alleen een nieuw bestand met de vraag of die beter was. Ze verwijderde de verkeerde proef uit de gedeelde werkmap, liet haar eigen oorspronkelijke materiaal ongemoeid en zette de goede kopie erbij. Daarna speelde ze zelf het begin af.

Joop vroeg of de interviewer links of rechts van de boot bedoelde.

Liv luisterde tot het antwoord. Toen schreef ze dat dit nu het juiste fragment was en vroeg niet of Mara nog eens tijd wilde maken na twee uur. Zij had tot twee uur aangeboden. De fout paste daar nog net binnen.

Om twee minuten voor twee belde Mara.

‘Je gaat het niet fijn vinden dat ik zeg dat je moe bent.’

‘Dat maakt het niet onwaar.’

‘En niet alles wordt dan ineens onwaar wat je die nacht hebt gehoord.’

Liv zei niets. Ze had verwacht dat Mara uit de verkeerde proef zou besluiten dat zij ook de stem verkeerd had gehoord. Maar dat zei ze niet. Ze zei dat Joop goed te volgen was, dat de aanloop nodig leek en dat het brommetje de woorden niet in de weg zat. Zij zou Anouk haar opmerkingen sturen, zoals afgesproken, met Liv erbij.

‘Dat andere ding heb ik nog eens gehoord,’ zei ze daarna. ‘Na die stem zit een zacht schrapend geluid. Kort. Ik zou niet weten wat het is.’

‘Een rits,’ zei Liv.

‘Kan. Of je schoof iets langs de microfoon. Ik heb je niet gezien.’

‘Ik ook niet,’ zei Liv, en begon te lachen voordat ze wist waarom.

Mara lachte mee, kort. Daarna zei ze dat zij weg moest. Liv bedankte haar voor het luisteren en de werkcontrole. Het gesprek eindigde zonder afspraak voor een volgende geluidsproef.

Els nam niet meteen op toen Liv haar belde. Ze belde tien minuten later terug. Er stond buiten een busje, zei ze, iemand voor de was. Liv vroeg of ze later moest bellen.

‘Hij laadt zelf wel uit. Wat is er?’

Liv vertelde dat ze thuis was, dat de nacht redelijk was gegaan en dat zij de opname had teruggeluisterd. Het was veel meer een verslag dan ze had bedoeld. Els vroeg of er iets nieuws op stond.

‘Niet nieuw. Ik hoorde een geluid dat me eerst niet was opgevallen.’

‘Wat dan?’

‘Een rits, dacht ik. Maar daar kan ik niets van maken.’

Er klonk aan de andere kant iets dat over een vloer schoof. Els riep dat het bij de deur kon blijven. Daarna kwam haar stem weer dichtbij.

‘Ik heb dat stuk ook nog gehoord.’

‘Welk stuk?’

‘De opname. Ik heb de kopjes afgewassen en toen heb ik hem aangezet. Het klonk hier beneden zachter.’

‘Dat is een andere luidspreker.’

‘Ja, dat zal wel.’

Liv wilde vragen hoe vaak zij dat had gedaan. Ze wist nog niet waarom zij dat precies wilde weten en vroeg eerst of Els had geslapen.

‘Een beetje.’

‘Nog iets gehoord?’

‘Gewone geluiden genoeg.’

Het antwoord was te vlug om geruststellend te zijn en te vaag om iets uit af te leiden. Liv hoorde een klop bij Els, nu duidelijk van iemand die voor de deur stond. Er volgden een paar woorden over een bon. Zij wachtte tot Els terugkwam.

‘Misschien kun je nog eens langskomen,’ zei Els. ‘Niet om te blijven werken. Gewoon even samen kijken.’

‘Waarnaar?’

‘Dat weet ik ook niet precies. Ik dacht: die kast en zo. We hebben het allemaal midden in de nacht gedaan.’

Liv keek naar de werklijst. Mara had dit weekend geen tijd. Anouk wachtte op de derde proef. Haar huis was weer droog en er was geen reden om er weg te moeten. Ze had het pension juist verlaten omdat ze er niet nog een nacht wilde luisteren.

‘Ik kan morgen overdag,’ zei ze. ‘Een paar uur. Dan ga ik daarna weer terug.’

‘Dat is goed.’

Els zei het meteen. Liv vroeg of zij iemand anders kon spreken als ze zich vannacht niet prettig voelde. Roos misschien, van het brood. Els zei dat Roos de volgende ochtend vroeg moest beginnen. Dat betekende niet dat ze haar nergens over kon bellen, voegde ze eraan toe. Het klonk alsof zij Liv op een aanname wilde betrappen.

Ze spraken een tijd af. Liv zou na haar ochtendwerk rijden. Ze had geen zin om weer met twee tassen in de trein te gaan; de auto stond voor de deur. Ze zou haar kleine laptoptas meenemen. De grote reistas bleef beneden in de gang.

Na het telefoontje stuurde ze Anouk de twee gecontroleerde proeven en liet ze weten wanneer de derde zou komen. Zij vertelde niet dat zij morgen een paar uur niet thuis was. Voor de opdracht hoefde zij niet elk uur aan hetzelfde bureau te zitten, maar de verkeerde Willem was wel haar eigen fout geweest. Ze zette de aflevering in haar agenda en hield de ochtend ervoor vrij.

Tegen de avond ging ze wandelen. De straat bij haar huis was drukker dan die bij het pension. Een fietser belde en Liv stapte opzij zonder op te kijken. Toen zij thuiskwam, zag ze dat het licht in de gang nog aanstond. Ze deed het uit, trok haar schoenen uit en zette haar tas met schijf en notitieboek klaar voor de volgende dag.